Boekrecensies van Charles Kuijpers

Op 21 april 2026 verscheen het boekje –in de woorden van de schrijfster het pamflet- “De machtscode” van Marietje Schaake. Zij is na een tienjarig lidmaatschap van het Europese Parlement sinds 2019 als docent verbonden aan het Cyber Policy Center van de Stanford University in Californië. Schaake is een technologie-expert bij uitstek. In haar betoog staat het gebrek aan interesse in techbeleid bij de politiek centraal. Dat is een gegeven dat tot groeiende problemen leidt rond het gebruik van AI (artificial intelligence/kunstmatige intelligentie) in democratieën. Het is het kernonderwerp van dit boekje. “Wie de controle heeft over de AI-infrastructuur, bepaalt welke informatie miljarden mensen bereikt, welke vragen als legitiem worden beschouwd en welke antwoorden als waarheid worden gepresenteerd.” Dit wordt getypeerd met de term “machtscode”. AI is een welhaast ongrijpbaar fenomeen en kent zowel boeiende uitdagingen als enorme gevaren. “AI is ons leven ingeslopen voordat we goed ...

  Op 27 april 2026 is Edith Eva Eger op 98-jarige leeftijd overleden. Zij schreef een van de meest indrukwekkende boeken die ik ooit heb gelezen. In 2017 verscheen “The choice” dat een jaar later als “De keuze” werd uitgebracht in Nederland.  Het is het levensverhaal van haar, een vrouw met een sterke geest en een ongelooflijk doorzettingsvermogen, zoals vooral, maar niet alleen, bleek in de Tweede Wereldoorlog. Het boek is hier besproken op 10 februari 2019 en daardoor inmiddels enigszins in de vergetelheid geraakt. Daaraan moet het absoluut nu weer even worden ontrukt, want het is een ongekend optimistisch levensverhaal dat ook in de huidige onzekere tijd alle aandacht verdient. Eger was in de Tweede Wereldoorlog bekend als de ballerina van Auschwitz, onder welke titel in 2025 van haar een boek werd uitgebracht dat grotendeels is gebaseerd op “De keuze”. In Wikipedia is veel meer over haar te vinden. Een bijzonder mens is niet meer. Zij was een voorbeeld voor velen. ...

Volkskrant-journaliste Wil Thijssen tekende in het boek “Dit vergeet ik nooit” zeventig verhalen op van politiemensen die bij hen nog steeds op het netvlies staan. Het gaat over uiterst indringende, heftige en soms ook ontroerende gebeurtenissen die de lezer een andere kijk geven op het “gewone” politiewerk. De beleving van de betrokken politiemedewerker staat centraal, maar ook die van de partij aan gene zijde wordt integer belicht. De zeer diverse verhalen zijn vrijwel zonder uitzondering zeer beladen, niet zelden traumatisch en ook roepen ze bij de lezer meer dan incidenteel emoties op. Eén voorbeeld ervan is het volgende. Een inmiddels teamleider ging in de jaren tachtig als (in zijn eigen woorden) jong broekie naar een dodelijke aanrijding. Hij ervaart dan het volgende drama. “Het meisje zat klemvast onder het motorblok. Ze hing half uit het portier, de ruit lag in gruzelementen. Ze bloedde hevig, maar ademde en bewoog nog. Ik vermoedde dat ze het niet ging redden en dacht: ik w...

Het essay “Duidelijkheid” voor de Maand van de filosofie 2024 is van de hand van NRC-journalist Tom-Jan Meeus. Het was in een stapel boeken verzeild en onbedoeld in het vergeetboek geraakt. Bij toeval dook het nu weer op. Onderwerp is het veranderde taalgebruik in de Nederlandse politiek vanaf de eeuwwisseling. In vroeger tijden waren de formuleringen in politieke kringen mistig, wollig en verhullend. Daar zat een gedachte achter. “Geheimtaal suggereert deskundigheid en is tegelijk een middel om de burger op afstand te houden.” Onder invloed van de in 2002 vermoorde Pim Fortuyn kwam daar verandering in. In die tijd ontstond een obsessie voor communicatie. Die werd in latere jaren aangewakkerd door met name Geert Wilders. Zijn duidelijke maar ook grove taal werd, zij het veelal in mindere mate, ook gevolgd door andere politici met alle gevolgen van dien voor het functioneren van de democratie. Je kunt in Den Haag uiteindelijk alleen de baas blijven door nooit de baas te spelen, aldu...

April 2026 is de vijfentwintigste jaarlijkse maand van de filosofie. Elk jaar, voor het eerst in 2002, verschijnt er een essay in dit kader. Roxane van Iperen schreef dit jaar “Ik zie wat ik geloof”. Dat is zoals het tegenwoordig gaat, in tegenstelling tot het rationele “ik geloof wat ik zie”. Het is een indringende verhandeling over de houdgreep waarin Big Tech en de techmiljardairs ons hebben. Die is ontstaan in de wereldwijde ontwikkeling van mens naar markt. “Het was een volgende stap: de marktlogica betrok de geest en Big Tech kon er vervolgens zijn wingewest van maken. Niet om arbeid of grondstoffen te oogsten, maar onze tijd, aandacht en emoties. Hersenen werden het nieuwe goud.” Door de ingebouwde verslavende werking van de algoritmes in de diverse sociale media op internet ontstond een geheel andere wereld. “Een samenleving bevolkt door kleuters, overgeleverd aan primaire, emotionele reacties, niet langer gecureerd door enige ratio of reflectie.” Het is de vraag of er ...

“Absolute democratie” van Ilja Leonard Pfeijffer verscheen op 3 februari 2026. Het boek bevat vijftig artikelen van zijn hand in chronologische volgorde die verschenen tussen 6 januari 2024 en 13 december 2025 in de Belgische krant De Morgen. Eerder schreef Pfeijffer zijn imponerende “ Alkibiades ” over de bakermat van de democratie, het oude Athene. In “Absolute democratie” staan nu diepgaande, onrustbarende en ook angstwekkende observaties en analyses over de hedendaagse ontwikkeling van de democratie in de wereld, in het bijzonder in Europa en de Verenigde Staten. Pfeijffer woont in Genua en begint zijn beschouwingen met opmerkingen over de nieuwjaarstoespraak 2024 van de Italiaanse president Sergio Mattarella die zich kritisch uitlaat over de neofascistische partij van premier Meloni en de zorgwekkende ontwikkeling van de politiek in zijn land. “Zijn redevoering mondde uit in een vurig pleidooi tegen de onverschilligheid dat hij kracht bijzette met exempla van maatschappelijke ...

 Op 11 januari 2026 is hier het amusante boekje “ Er kan er maar één de baas zijn! ” van Jax Pruis besproken. Het vervolg daarop heet “Hoe ouder hoe leuker!”. Filosofische dwergteckel Jax behandelt daarin in korte hoofdstukjes de kunst van het ouder worden. Op amusante wijze komen allerlei aspecten daarvan voorbij, steeds weer voorzien van een levensles. In vijfendertig onderhoudende stukjes komt werkelijk van alles aan de orde. De lezer ontdekke het zelf, het is zeer de moeite waard. Temeer omdat het geen enkele moeite kost het boekje ontspannen te lezen. Het is ook uitermate geschikt als voorleesboek: één hoofdstukje voor het slapen en Klaas Vaak komt gegarandeerd langs. Als voorbeeld twee van de levenslessen die overigens zonder uitzondering toepasbaar zijn. “Neem jezelf niet te serieus, zelfs niet als je denkt dat je alles beter weet. Een beetje zelfspot en zachtheid maken het leven stukken lichter, voor jezelf én voor je omgeving.” “Het leven is te kort voor zorgen over ...