Boekrecensies van Charles Kuijpers

Het essay “Duidelijkheid” voor de Maand van de filosofie 2024 is van de hand van NRC-journalist Tom-Jan Meeus. Het was in een stapel boeken verzeild en onbedoeld in het vergeetboek geraakt. Bij toeval dook het nu weer op. Onderwerp is het veranderde taalgebruik in de Nederlandse politiek vanaf de eeuwwisseling. In vroeger tijden waren de formuleringen in politieke kringen mistig, wollig en verhullend. Daar zat een gedachte achter. “Geheimtaal suggereert deskundigheid en is tegelijk een middel om de burger op afstand te houden.” Onder invloed van de in 2002 vermoorde Pim Fortuyn kwam daar verandering in. In die tijd ontstond een obsessie voor communicatie. Die werd in latere jaren aangewakkerd door met name Geert Wilders. Zijn duidelijke maar ook grove taal werd, zij het veelal in mindere mate, ook gevolgd door andere politici met alle gevolgen van dien voor het functioneren van de democratie. Je kunt in Den Haag uiteindelijk alleen de baas blijven door nooit de baas te spelen, aldu...

April 2026 is de vijfentwintigste jaarlijkse maand van de filosofie. Elk jaar, voor het eerst in 2002, verschijnt er een essay in dit kader. Roxane van Iperen schreef dit jaar “Ik zie wat ik geloof”. Dat is zoals het tegenwoordig gaat, in tegenstelling tot het rationele “ik geloof wat ik zie”. Het is een indringende verhandeling over de houdgreep waarin Big Tech en de techmiljardairs ons hebben. Die is ontstaan in de wereldwijde ontwikkeling van mens naar markt. “Het was een volgende stap: de marktlogica betrok de geest en Big Tech kon er vervolgens zijn wingewest van maken. Niet om arbeid of grondstoffen te oogsten, maar onze tijd, aandacht en emoties. Hersenen werden het nieuwe goud.” Door de ingebouwde verslavende werking van de algoritmes in de diverse sociale media op internet ontstond een geheel andere wereld. “Een samenleving bevolkt door kleuters, overgeleverd aan primaire, emotionele reacties, niet langer gecureerd door enige ratio of reflectie.” Het is de vraag of er ...

“Absolute democratie” van Ilja Leonard Pfeijffer verscheen op 3 februari 2026. Het boek bevat vijftig artikelen van zijn hand in chronologische volgorde die verschenen tussen 6 januari 2024 en 13 december 2025 in de Belgische krant De Morgen. Eerder schreef Pfeijffer zijn imponerende “ Alkibiades ” over de bakermat van de democratie, het oude Athene. In “Absolute democratie” staan nu diepgaande, onrustbarende en ook angstwekkende observaties en analyses over de hedendaagse ontwikkeling van de democratie in de wereld, in het bijzonder in Europa en de Verenigde Staten. Pfeijffer woont in Genua en begint zijn beschouwingen met opmerkingen over de nieuwjaarstoespraak 2024 van de Italiaanse president Sergio Mattarella die zich kritisch uitlaat over de neofascistische partij van premier Meloni en de zorgwekkende ontwikkeling van de politiek in zijn land. “Zijn redevoering mondde uit in een vurig pleidooi tegen de onverschilligheid dat hij kracht bijzette met exempla van maatschappelijke ...

 Op 11 januari 2026 is hier het amusante boekje “ Er kan er maar één de baas zijn! ” van Jax Pruis besproken. Het vervolg daarop heet “Hoe ouder hoe leuker!”. Filosofische dwergteckel Jax behandelt daarin in korte hoofdstukjes de kunst van het ouder worden. Op amusante wijze komen allerlei aspecten daarvan voorbij, steeds weer voorzien van een levensles. In vijfendertig onderhoudende stukjes komt werkelijk van alles aan de orde. De lezer ontdekke het zelf, het is zeer de moeite waard. Temeer omdat het geen enkele moeite kost het boekje ontspannen te lezen. Het is ook uitermate geschikt als voorleesboek: één hoofdstukje voor het slapen en Klaas Vaak komt gegarandeerd langs. Als voorbeeld twee van de levenslessen die overigens zonder uitzondering toepasbaar zijn. “Neem jezelf niet te serieus, zelfs niet als je denkt dat je alles beter weet. Een beetje zelfspot en zachtheid maken het leven stukken lichter, voor jezelf én voor je omgeving.” “Het leven is te kort voor zorgen over ...

Het op 17 februari 2026 verschenen boek “Een woord voor” van Eva Meijer is gebaseerd op een oorspronkelijke gedachte. Wat gebeurt er als er ineens woorden uit onze moerstaal spoorloos verdwijnen, maar dan ook letterlijk. Mik is timmerman, Uma is dichter en Agnes is taalkundige. Deze mensen spelen samen met de leden van het kabinet de hoofdrol in het intrigerende verhaal. Als het woord “achteloos” in het niets verdwijnt, merkt niemand dat op. Het woord is nergens meer te vinden, en niemand kan het nog gebruiken. Het fenomeen gaat opvallen als er successievelijk steeds meer woorden verdwijnen en het moeilijk blijkt daarvoor aanvaardbare alternatieven met eenzelfde betekenis te vinden. Het wordt onrustig in het land, en de politiek gaat zich ermee bezighouden als er een taalstrijd ontstaat na de verdwijning van het woord “geel”. Twee groepen staan tegenover elkaar: de ene gebruikt daarvoor het woord “zon”, de andere het woord “kaas”. Het kabinet onderkent de ernst. “ ‘We moeten iets doe...

Op 13 maart 2026 verscheen “Nederblues” van Loek Dekker en Ben Maarleveld. Het is een fraai overzicht van de ontwikkeling van de bluesmuziek bij diverse toonaangevende Nederlandse popgroepen. Na een inspirerend voorwoord van de steengoede zangeres Tineke Schoemaker van de band “Barrelhouse” (luister op Spotify naar bijvoorbeeld “Almost there”) blijkt uit de “Verantwoording” dat buurjongen Charles de blijvende belangstelling van auteur Ben Maarleveld voor de Nederblues al op zeer jonge leeftijd heeft veroorzaakt. Dat moet nu meer dan 55 jaar geleden zijn geweest! De boeiende inleiding over de geschiedenis van de blues in algemene zin biedt een historisch kader van dit intrigerende muziekgenre. Het is een interessante verhandeling over de oude tijden waarin tijdens de slavernij deze muziek ontstond als een soort troost in de ontberingen van destijds. Over de toonaangevende Nederlandse formaties die zich volledig of deels met bluesmuziek bezighielden, geeft het boek in acht afzonderlijk...

De op 26 februari 2026 verschenen roman “De krenking” van Wanda Reisel gaat over huisarts Levi Levi. Hij wordt als waarnemer in de praktijk van Jakob en Kiek Veder in een Noord-Hollands dorpje geconfronteerd met een medische noodsituatie thuis bij een doodzieke patiënt. Direct en doortastend handelen is volgens Levi vereist, en in het bijzijn van praktijkassistente Mette krijgt de patiënt die op onmenselijke wijze in zijn bloed dreigt te stikken, actieve euthanasie. In de openingsscène van het verhaal wordt Levi op ongehoord brute wijze van zijn bed gelicht in de camper waarin hij woont na zijn scheiding van zijn vrouw Lea. Hij weet werkelijk niet wat hem overkomt en is zich van geen kwaad bewust. Totdat blijkt dat Mette over de euthanasie heeft gepraat met haar vriend die medicijnen studeert. Deze heeft het verteld aan de begeleider van zijn coassistentschap in het ziekenhuis, waarna de begeleider aangifte heeft gedaan bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Deze gang van zaken ve...