Mijmeringen over de Oudheid

Morgen is in onze altijd gezellige maandelijkse Boekenclub in de bibliotheek van Hendrik-Ido-Ambacht het thema “Oude boeken”. Toen ik dat enige tijd geleden vernam, kwamen onmiddellijk de indrukwekkende “Ilias” en “Odyssee” van Homerus bij me op. Dat wordt mijn onderwerp. Daarover nu nadenkend besef ik hoezeer de tijd vliegt.

Het is namelijk dit jaar zestig (!) jaar geleden dat ik in de derde klas van het gymnasium onder de bevlogen leiding van toen leraar Grieks Fik Meijer kennismaakte met deze meesterwerken. En die maakten diepe indruk, ook op deze bèta. Fik kon (en kan nog steeds, zie “Wijn als een Romein” en “Thalassa”) geweldig vertellen, de leerlingen hingen aan zijn  lippen. En hij bracht ons veel bij van het oud-Grieks.

Natuurlijk droeg het prachtige verhaal van de “Ilias” over de Trojaanse oorlog daaraan bij. De schaking door Paris, de knappe zoon van koning Priamos van Troje, van de beeldschone Helena vormde de aanleiding tot de veldtocht van een Griekse armada tegen Troje. Die leidde uiteindelijk met de list van het bekende “paard van Troje” tot de verovering van de bijna onneembare vesting van die stad.

En dan de “Odyssee” die recent is verfilmd in een enorm spektakelstuk dat tot overvolle bioscopen leidt. Het verhaal over de tien jaar durende omzwervingen van Odysseus bij diens terugkeer naar Ithaka na de val van Troje met talloze uitdagingen en ontberingen is een klassieker van de eerste orde.

Ach ja, mijmeringen als deze geven wel aan dat de jaren gaan tellen. Hoe bijzonder is het dan dat ik me van de talloze lesuren van Fik nu nog steeds een zin in het oud-Grieks herinner die voor mij een legendarische betekenis heeft. En die luidt als volgt:

τέκνον ἐμόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων

En wat staat daar dan wel? Fonetisch in onze lettertekens:

“teknon emon poion se epos fugen herkos odontoon”.

De betekenis van deze zin die door oppergod Zeus werd gebezigd, is letterlijk: mijn kind, welk een woord ontvliedt de omheining uwer tanden. Voor wie dan met de ogen knippert: de spreker wil daarmee zeggen dat er onzin wordt uitgekraamd. Maar de letterlijke vertaling is van dichterlijke schoonheid.

Overigens wordt inmiddels betwijfeld of Homerus in zijn eentje in staat is geweest de omvangrijke meesterwerken tot stand te brengen. Dat is best jammer, want de mystiek eromheen is juist heel waardevol. Maar dat is een ander verhaal.