Fik Meijer: Thalassa

Op 11 februari 2026 presenteerde emeritus-hoogleraar Fik Meijer (1942) in het Rijksmuseum voor Oudheden op de van hem bekende bevlogen wijze zijn boek “Thalassa”. Het belandde meteen op mijn stapel te lezen boeken, en was door grote drukte pas kortgeleden aan de beurt. En wat was het genieten!

Thalassa was bij de oude Grieken de oergodin van de zee. Het woord betekent ook zee. De Middellandse Zee speelde in de oudheid een grote rol bij de Grieken en Romeinen en ook bij andere volkeren in de wijde omtrek. Meijer die na zijn studie begon als leraar Grieks op het Bonaventuralyceum in Leiden, is altijd een adembenemende verteller geweest, dat is mij uit eigen wetenschap sinds halverwege de jaren zestig bekend. Rond de eeuwwisseling werd hij hoogleraar oude geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam.

Het boek “Thalassa” is het verhaal van zijn afscheidsreis door vele landen aan de Middellandse Zee. Die zou op 10 augustus 2024 beginnen. In het aangrijpende nawoord vertelt Fik dat die geheel uitgestippelde reis niet doorging omdat het noodlot twee dagen voor vertrek meedogenloos toesloeg. Echtgenote Marianne kreeg een ernstige hersenbloeding en overleed uitgerekend op de geplande vertrekdatum. Geruime tijd na deze intens verdrietige gebeurtenis vatte Fik met steun van zijn kinderen het plan op de reis alsnog in afgeslankte vorm te gaan maken.

“In Thalassa heb ik mijn  liefde (én die van Marianne} voor de Middellandse Zee tot uitdrukking gebracht. Ik bezocht plekken waarvan ik wist dat die ook op haar een onuitwisbare indruk hebben gemaakt.”

En dat heeft geresulteerd in een prachtig boek, veel meer dan een reisverslag. Fik bezoekt tientallen plaatsen, soms bekend maar vaak totaal onbekend. Zonder uitzondering blijken die bijzonder intrigerend. Fik bespreekt met zijn onuitputtelijke kennis vele wetenswaardigheden en gebeurtenissen uit de oudheid die de lezer aanspreken en een beeld doen vormen van de situatie ter plaatse.

De enorme rijkdom van de oude geschiedenis, vooral die van de Romeinen, Grieken, Perzen en Egyptenaren, wordt op een toegankelijke en meeslepende wijze gepresenteerd. Meijer is daarbij een begenadigd verteller, zijn verhalen zullen ook mensen met weinig kennis van de oudheid aanspreken. Het is aan de lezer om de vele, zeer gevarieerde locaties en onderwerpen te ontdekken in een tocht door het enorme gebied om en in de Middellandse Zee. De rijkdom aan onderwerpen is overweldigend en mooi. Het vermelden van enkele steekwoorden zou de niet genoemde tekortdoen, dus dat blijft achterwege.

Daarbij wordt één uitzondering gemaakt. Het tweede hoofdstuk “Kaap Malea: de toorn van Thalassa” grijpt je onmiddellijk bij de keel. Deze Kaap ligt in het zuidoosten van de Peloponnesos. Meijer beschrijft het landschap adembenemend. In zijn woorden klinken weemoed en droefenis door, het is waarlijk ontroerend.

“De wandeling naar de kaap viel mij niet gemakkelijk; het pad slingert stijgend en dalend langs steile kliffen. Een misstap in deze verlatenheid kan desastreuze gevolgen hebben. Niet ver van de kloosterresten zocht ik een plek op met een fraai uitzicht over de door Homerus zo geprezen wijnkleurige zee.”

Fik Meijer is niet alleen een meesterlijke verteller, hij weet dat ook soepel en naadloos op papier te krijgen. Zijn schrijfstijl is voortreffelijk, de wetenswaardigheden over de in elk hoofdstuk besproken locatie zijn steeds weer interessant. De variatie in de onderwerpen is zeer groot en dat maakt het boek nog boeiender. Hij eindigt aldus:

“Zal ik haar ooit nog terugzien of zal met het verder klimmen der jaren de lust om de Middellandse Zee toch nog een keer te bezoeken langzaam doven? Het doet er ook niet toe. Zij blijft in mijn hart, als een geliefde die je nooit meer verlaat, zelfs als de dood je van haar losrukt.”

“Thalassa” is een buitengewoon goed boek en verdient vijf mythische sterren.