Adriaan van Dis: Alles voor de reis

Op 15 januari 2026 verscheen “Alles voor de reis” van Adriaan van Dis. Het boek stond direct zeer hoog in de bestsellerslijst. Op zich al een goede reden om het te gaan lezen, temeer daar de korte inhoudsopgave intrigerend is.

De grote liefde van de schrijver in het autobiografische boek heet Eefje; het is een publiek geheim dat het gaat om de inmiddels overleden regisseur Ellen Jens die terzelfder tijd getrouwd was met Wim T. Schippers. Het intro over zijn lief is geschreven in bloemrijke taal en grijpt de lezer direct aan. Het verhaal speelt zich deels af in de laatste periode van haar leven in het hospice.

“Zoetheid waarvan ik niet meer mag proeven, je adem is in de rouw.”

Dan volgen er vele terugblikken in de tijd. Vanwege oorlogservaringen van de vader van Eefje brengen Adriaan en Eefje een bezoek aan het bekende Oranjehotel in Scheveningen, een indrukwekkend museum in de geschiedenis van WO II zoals mij uit eigen ervaring bekend is.

Daarna gaat de lezer terug naar de jaren 80 waarin Van Dis zijn bij de ouderen onder ons befaamde boekenprogramma’s voor de tv maakte met regie van Ellen Jens. Daarbij hoorden ook vele buitenlandse reizen samen. Hun beider liefde bloeide daarbij, terwijl die bij de echtgenoot van Jens kennelijk niet bekend was.

“De liefde is als een geloof: hoe meer vragen je stelt, hoe meer je ontrafelt, hoe minder betovering.”

“Er zat een bittere kant aan onze liefde. Er was een Ander. Eefje deelde ons. Deelde zichzelf. Gekliefde liefde. Maar ik maakte mijzelf wijs het grootste stuk te krijgen.”

Adriaan en Eefje verbleven bij hun samenzijn steeds in een buitenhuisje. Het verhaal gaat heen en weer tussen de laatste periode in het hospice en allerlei eerdere reizen, onder meer naar Zuid-Afrika, Canada, Parijs en Londen. De tekst is doorspekt met (fragmenten van) gedichten van vele schrijvers.  

Adriaan van Dis staat bekend om zijn eminente en gepolijste taalgebruik. Ook in “Alles voor de reis” is dat, vooral in het begin, te bewonderen. Het op zich interessante verhaal is door het hoofdonderwerp wel bijzonder te noemen. De talrijke citaten van gedichten zijn enerzijds wel functioneel, doch anderzijds leiden ze de aandacht wel eens af. Her en der schiet Van Dis naar mijn oordeel wel duidelijk uit zijn van oudsher bekende rol als zeer zorgvuldig en beschaafd formulerende aristocraat. Enkele passages, zoals over Francis Bacon, zijn bepaaldelijk niet fijngevoelig.  

Na het overlijden van Eefje schrijft Van Dis het volgende.

“We zullen elkaar niet weerzien, we geloven niet in een hiernamaals. Dus stel ik vragen aan de leegte die je achterlaat. Ben je nu boos? Verklap ik geheimen? Bij leven schrapte je tientallen zinnen uit mijn romans omdat je niet in mijn verhalen wilde figureren. Ik mocht met geen woord over onze liefde schrijven. ‘Kan dat weg?’ Het zou de Ander pijn doen.”

Blijft de onbeantwoorde vraag, waarom Van Dis zich na het overlijden van Eefje/Ellen niet langer heeft gehouden aan haar wens in het citaat hierboven. Zulks geldt temeer omdat Wim T. Schippers nog in leven is.

“Alles voor de reis” is een goed boek en krijgt drie eerbiedigende sterren.