Tom-Jan Meeus: Duidelijkheid

Het essay “Duidelijkheid” voor de Maand van de filosofie 2024 is van de hand van NRC-journalist Tom-Jan Meeus. Het was in een stapel boeken verzeild en onbedoeld in het vergeetboek geraakt. Bij toeval dook het nu weer op.

Onderwerp is het veranderde taalgebruik in de Nederlandse politiek vanaf de eeuwwisseling. In vroeger tijden waren de formuleringen in politieke kringen mistig, wollig en verhullend. Daar zat een gedachte achter.

“Geheimtaal suggereert deskundigheid en is tegelijk een middel om de burger op afstand te houden.”

Onder invloed van de in 2002 vermoorde Pim Fortuyn kwam daar verandering in. In die tijd ontstond een obsessie voor communicatie. Die werd in latere jaren aangewakkerd door met name Geert Wilders. Zijn duidelijke maar ook grove taal werd, zij het veelal in mindere mate, ook gevolgd door andere politici met alle gevolgen van dien voor het functioneren van de democratie. Je kunt in Den Haag uiteindelijk alleen de baas blijven door nooit de baas te spelen, aldus Herman Tjeenk Willink.

“Zo paradoxaal is het: Haagse politici willen graag in duidelijke taal laten zien hoe zij de maatschappij zullen ordenen, maar leren gaandeweg dat succes daarbij vooral nederigheid vereist.”

Meeus noemt de stijl van Wilders heel treffend “aandachtpolitiek” en “spektakelleegte”. Hij weeft het boeiende gedachtegoed van Machiavelli mooi in zijn betoog. Zijn slotsom is even helder als herkenbaar: mede door de duidelijkheid is het in de Haagse politiek domweg chaos.