Mark H. Stokmans: De Byzantijn

 

Op 7 mei 2026 verscheen na “Land van echo’s” en “Spiegeldagen” de derde roman van Mark H. Stokmans. “De Byzantijn” met als ondertitel “Een Venetiaans epos” is een lijvig boek van netto 574 in klein lettertype dichtbedrukte pagina’s. Markies Alessandro Apolinare Ortolani is het middelpunt van het verhaal. Hij heeft de Nederlandse schrijver Ruben (waarschijnlijk een alter ego van Stokmans) uitgenodigd om zijn levensverhaal aan te horen en vervolgens op te tekenen. Wordt het een waarachtige (auto)biografie van Ortolani of staat het bol van de fantasie?

Sandro (de korte aanduiding van Ortolani) wordt in Venetië geboren in 1918 als zoon van Elio, een boekdrukker en boekbinder, en Lara in een arme familie. Zijn leven in de Italiaanse stad en enkele landen in Zuid-Amerika ontrolt zich in vijf “akten” die zich in verschillende opeenvolgende periodes afspelen.

In zijn jonge jaren is Sandro bevriend met de oversekste Piero en opschepper Lucio met zijn sterke verhalen over zijn ervaringen met meisjes. De jongens zijn lyrisch over de Venetiaanse vrouwen.

“Och, wat een mysterie lag er in de gracieuze tred van die betoverende wezens besloten. Alleen Venetiaanse vrouwen kunnen lopen alsof het licht een gedicht over hen schrijft. Het deinen van hun vrouwelijkheid deed mij steevast wankelen.”

Sandro loopt met zijn biograaf Ruben door Venetië om deze een beeld te geven van de stad die een grote rol speelt in zijn levensverhaal. Bekende plaatsen zoals de Rialtobrug en de basiliek San Marco komen voorbij. Ortolani vertelt beeldend over het kattenkwaad in zijn jeugd, zoals zijn opmerkelijke misdraging bij een begrafenis en diefstal vanuit medelijden bij een visverkoper. Als straf moet Sandro lange tijd zonder vergoeding werken voor de visser Bepi. Die periode brengt hem veel, zowel levenslessen als warmte.  

De invloed van Mussolini neemt sterk toe, hij wordt uiteindelijk een ware dictator in de trant van Hitler. Het leven wordt in sterke mate bepaald door fascisme.

“Van de angst die toen ontstond, vooral bij de middenklasse, maakte de opperopportunist Mussolini met zijn knokploegen handig gebruik.”

“Geweld werd de basis van hun ideologie. Italië als nieuw imperium, gebouwd op de fundamenten van het keizerlijke Rome, werd hun vergezicht.”

Sandro’s vader Elio brengt zijn zoon veel bij, zoals deze wijsheid.

“Boeken zijn van het allergrootste belang, Sandro. Om de verhalen en de kennis die ze vastleggen. Wat in een boek gedrukt staat, staat vast en is onveranderlijk. En dat is belangrijk. Orale geschiedenis is een kwetsbare geschiedenis. Die kan makkelijk veranderd, vergeten of gemanipuleerd worden door lieden die een bepaalde versie van de geschiedenis nodig hebben om een door hen gewenste toekomst te laten uitkomen.”

Als adolescent ontmoet Sandro de beeldschone Joodse Polonia die een belangrijk stempel zal drukken op zijn verdere leven. De eerste akte eindigt met een schitterend verhaal van moeder Lara over een inktdruppel die twijfelt of hij een muzieknoot of een letter zal worden.

In de tweede akte (1930-1934) en de derde akte (1935-1938) gebeuren vele dingen die belangrijk zullen blijken voor de loop van Sandro’s leven. Van de wonderlijke Serafino leert Sandro het besturen van een vliegtuig, hij ontwikkelt zich tot een echte piloot en wordt zelfs oorlogsvlieger in Spanje. De liefde tussen Polonia en Sandro komt tot bloei en de Jodenvervolging kondigt zich aan.

De vierde akte speelt zich af van 1938 tot 1950. De Duitsers nemen de macht over in Venetië en door de Jodenhaat komen Polonia en haar familie in grote problemen. Er ontstaan spanningen tussen Sandro en Polonia die er in de vijfde akte (1950-2000) toe leiden dat Sandro voor lange tijd naar Zuid-Amerika vertrekt. Hij beleeft daar een nogal uitbundig liefdesavontuur met een Cubaanse schone. Sandro pocht daarover tamelijk opzichtig tegen Ruben.

Als Ortolani terugkeert naar Venetië, rijgen de menselijke drama’s zich aaneen. Zijn oudste dochter wil niets meer met hem te maken hebben, zijn verslaving aan cocaïne heeft verregaande gevolgen en zijn geliefde sterft.

Mark Stokmans heeft een fraaie, beeldende schrijfstijl. Met veel gevoel schept hij het verhaal over het leven van Alessandro Ortolani zoals deze romanfiguur het zelf heeft verteld. Stokmans besteedt goed gedoseerd aandacht aan details, zowel rond menselijke problematiek als van wereldgebeurtenissen, cultuur en natuur. Bij tijd en wijle gebruikt hij daarbij bloemrijke taal zonder te overdrijven. De lezer wordt ondergedompeld in een boeiend en soms leerzaam epos. Ter wille van de authenticiteit heeft Stokmans het boek doorspekt met Italiaanse woorden, wat het lezen dan iets minder gemakkelijk maakt.

Het boek is met netto 574 bladzijden wat men noemt een dikke pil. Voor sommige lezers zal het een flinke opgave zijn, maar voor hen die van lange verhalen houden, is het volop genieten. Alessandro Ortolani wekt enerzijds wel gaandeweg de indruk een pocher en een fantast te zijn, doch anderzijds blijkt hij ook een betrokken en liefdevol mens.

“De Byzantijn” is een zeer goed boek in zijn genre en krijgt vier fantasievolle sterren. Zowel vanwege het spoilergevaar als omwille van de lengte van deze bespreking zijn vele onderdelen van het verhaal ter ontdekking voor de lezer.