Herman Koch: De overbodigen

Op 3 februari 2026 verscheen “De overbodigen” van Herman Koch. De wetenschappelijk toonaangevende 66-jarige bioloog en kandidaat voor de Nobelprijs Herbert Breedveld en zijn echtgenote Yvonne maken kennis met het echtpaar Martin en Alicia Marsman. Daarbij nodigt Yvonne tot schrik en ontstemming van Herbert de twee die zij nauwelijks kennen, uit om gezamenlijk het National Trail-wandelpad Cotswold Way in Zuid-Engeland te gaan lopen.

Marianne, dochter van Herbert en Yvonne, heeft een beginnende relatie met Ruben, zoon van Martin en Alicia. Herbert waardeert Ruben helemaal niet en noemt hem een lamzak.

“Het was iets fysieks bij Herbert. Zijn afkeer van het vriendje van zijn dochter ging verder dan een bovengemiddelde antipathie.”

Als het viertal nauwelijks op weg is op de wandelroute, vindt er iets heftigs plaats. Wat dat precies is, blijft vooralsnog onduidelijk. De wandelaars willen het gebeuren als zelfverdediging zien en vragen zich af wat te doen om uit handen van de politie te blijven. Herbert neemt daarbij de regie en ze besluiten gewoon door te wandelen, omdat snel naar huis gaan in dit stadium verdacht is. Als ze hun route voltooien, blijven verdenkingen achterwege, denken ze.

Herbert is op de plaats des onheils een knoop van zijn jas kwijtgeraakt. Hij gaat met Martin terug om de knoop te vinden voordat die in handen van de politie valt. Bij de zoektocht ontstaan complicaties die de vier veel last bezorgen, zowel bij de voettocht zelf als in de onderlinge verhoudingen. Een van de complicaties wordt een ware splijtzwam in de groep. Daarnaast probeert Herbert ook nog op afstand de relatie tussen Marianne en Ruben te verstoren, als zich daar een uitgelezen kans voor aandient.

Na enkele dagen verschijnt plotseling detective Calvin Rushmore bij het wandelende viertal die voor de moeilijke taak staan geen argwaan te wekken. Dat lukt met hangen en wurgen. Vervolgens blijkt Rushmore een fan te zijn van de boeken van Herbert over diens vakgebied. Als door een wonder biedt Rushmore de vier een vrije aftocht, al lijkt het erop dat hij hun betrokkenheid bij de duidelijk geworden vreselijke gebeurtenis wel aanvoelt. Waarom dat gebeurt, wordt aan de fantasie van de lezer gelaten. Er is wel een (goede?) reden voor te bedenken.

Herman Koch is een veelzijdig man. Als schrijver heeft hij een fors oeuvre. Bij het grote publiek brak hij door in 2009 met het alom bekende ijzersterke “Het diner”, dat ook werd verfilmd en voor toneel bewerkt. Van zijn na begin 2018 verschenen werk zijn hier “Een film met Sophia” (2021; 3*) en “Luchtplaats” (2024; 4*) besproken.

De schrijfstijl van Koch is even eenvoudig als doeltreffend. Door de gepolijste zinnen heeft de lezer het gemakkelijk, het verhaal is prima te volgen. “De overbodigen” kent een originele plot en is een psychologische roman met een licht thrillersausje. De spanningen in de relatie tussen vooral de vier hoofdpersonen zijn boeiend en interessant. De personages zijn mooi divers. Vooral de enigszins hautaine en intellectuele Herbert steelt de show met zijn soms welhaast vermakelijke pogingen om verdenkingen te vermijden. Hij maakt het verhaal lichtvoetig, ofschoon er onder de oppervlakte meer schuilgaat.

“De overbodigen” is een zeer goed boek en krijgt vier sterren.

Zeer opmerkelijk is dat het boek in de recensie in de NRC volledig wordt afgebrand en slechts één (!) ster krijgt. In die recensie wordt onder meer het volgende geschreven:

“Het is een ronduit belachelijk verhaal, dat geen moeite doet om nog redelijk te zijn, maar dat we toch voor waar moeten aannemen.”

Daar ben ik het dan ook totaal niet mee eens.