Eva Meijer: Een woord voor

Het op 17 februari 2026 verschenen boek “Een woord voor” van Eva Meijer is gebaseerd op een oorspronkelijke gedachte. Wat gebeurt er als er ineens woorden uit onze moerstaal spoorloos verdwijnen, maar dan ook letterlijk. Mik is timmerman, Uma is dichter en Agnes is taalkundige. Deze mensen spelen samen met de leden van het kabinet de hoofdrol in het intrigerende verhaal. Als het woord “achteloos” in het niets verdwijnt, merkt niemand dat op. Het woord is nergens meer te vinden, en niemand kan het nog gebruiken.

Het fenomeen gaat opvallen als er successievelijk steeds meer woorden verdwijnen en het moeilijk blijkt daarvoor aanvaardbare alternatieven met eenzelfde betekenis te vinden. Het wordt onrustig in het land, en de politiek gaat zich ermee bezighouden als er een taalstrijd ontstaat na de verdwijning van het woord “geel”. Twee groepen staan tegenover elkaar: de ene gebruikt daarvoor het woord “zon”, de andere het woord “kaas”. Het kabinet onderkent de ernst.

“ ‘We moeten iets doen’, zegt de minister-president. ‘Anders loopt het verder uit de hand. Het is niet alleen de kaaskwestie: onze hele taal is onbetrouwbaar geworden. Het is een dreiging zoals we die niet eerder hebben meegemaakt.’ Hij zwijgt even voor het effect. ‘Taalterrorisme door onbekende daders. De mannen, pardon mensen, van de inlichtingendiensten hebben nog geen enkel spoor weten te vinden.’ ”

De regering besluit bij decreet dat het land tijdelijk overgaat van het Nederlands op het Engels.

“Op maandagochtend om acht uur valt het woord taal uit de taal. ‘Dit moeten de Russen zijn’, zegt de minister-president. ‘Die hebben niet zo veel gevoel voor humor’, zegt Karin. ‘Fortunately, we just changed to another language. So, we don’t really need the Dutch word for language anymore.’ “

In vele sectoren in de samenleving ontstaan daardoor nieuwe problemen. Uma en Mik starten een protestbeweging tegen de verengelsing. Maar de onttakeling van het Nederlands gaat door. Als het woord “dat” verdwijnt, treden er vreemde effecten op als het wordt vervangen door “die”. Waar je “omdat” verwacht, lees je ineens “omdie”, wat enigszins hallucinerend werkt. En zo zijn er veel meer mooie voorbeelden in de tekst van het boek.

“Dan gaat ook durven verloren. Niemand durft een ander nog een eerste kus te geven, niemand durft de sprong te wagen, niemand durft buiten de gebaande paden te gaan of buiten de lijnen te kleuren, niemand durft zich meer te laten gaan, niemand durft meer te vertrouwen, niemand durft meer te hopen. … Maakt het uit? Natuurlijk maakt het uit.”

Bij het verdwijnen van “werken” krijg je dan de volgende merkwaardige verandering van een staande uitdrukking “omdie het leven zo arbeidt”. En zo brokkelt de bruikbaarheid van de taal steeds verder af.

Als vele eigennamen verdwijnen, heeft dat verregaande gevolgen: de criminaliteit neemt toe, omdat (omdie J ) daders niet kunnen worden vervolgd. Het verdwijnen van woorden wordt plastisch als volgt beschreven:

“In bibliotheken kun je het horen als je heel stil bent, hoe de inkt zich terugtrekt uit de pagina’s.”

Eva Meijer heeft in heldere stijl een buitengewoon origineel verhaal geschreven. Het geeft een bijzondere kijk op de functie én de kwetsbaarheid van onze moerstaal als communicatiemiddel. Ze heeft het gelardeerd met interessante personages en ook met enkele belangrijke maatschappelijke thema’s.

Aan het slot van het boek gaat Meijer ineens volledig over op de Engelse taal. Maar liefst 15 pagina’s lang denken en spreken diverse personages in die taal. Natuurlijk gaat het verhaal over de (tijdelijke) verengelsing van de spreektaal in Nederland, maar dit laatste deel van het boek doet voor mij afbreuk aan de tot dan toe extreem hoge waardering ervan. Het had niet in deze vorm toegevoegd hoeven te worden.

Nevertheless is “Een woord voor” dan nog steeds een zeer goed boek en krijgt het four bright stars.